وروستی
په قزاقستان کې پیل شوې سیمهییزه ایکولوژیکي سرمشریزه پای ته ورسېده
د
١٤٤٧ کال د ذوالقعدې ۸مه/
آستانه
د سیمهییزې ایکولوژیکي سرمشریزې
(Regional Ecological Summit 2026) غونډه چې د اپرېل له ۲۲ تر ۲۴ پورې د قزاقستان پلازمېنه
آستانه کې ترسره شوې وه، د چاپېریال ساتنې، اقلیم بدلون او د طبیعي سرچینو د مدیریت
په اړه د مهمو بحثونو او موضوعاتو په ترسره کولو سره پای ته ورسېده.
په سرمشریزه کې د منځنۍ اسیا هېوادونو او ګډونوالو له لوري
د اقلیم بدلون پر وړاندې د ګډو اقداماتو پر پیاوړتیا، د اوبو د سرچینو د مؤثر مدیریت،
د شنو ټکنالوژیو د پراختیا او د چاپېریالي ستونزو د حل لپاره پر سیمهییزې همکارۍ ټینګار
شوی دی.
همداراز د ۲۰۲۶–۲۰۳۰
کلونو لپاره د ګډو عملي پروګرامونو پر پلي کېدو او د نړیوالو بنسټونو سره د همغږۍ
پر زیاتوالي هم هوکړه شوې ده.
په دې پرېکړو کې د ارال سمندر د ساتنې موضوع ته ځانګړې
پاملرنه شوې او د دې تاریخي چاپېریالي بحران د حل لپاره د نړیوالو هڅو د پراخولو
غوښتنه شوې ده. سربېره پر دې، د اوبو کمښت، د هوا ککړتیا او د اقلیمي بدلون له
امله د رامنځته کېدونکو خطرونو پر وړاندې د ګډو اقداماتو اړتیا هم یاده شوې ده.
د سرمشریزې په بهیر کې ترسره شوو تخصصي ناستو کې هم د چاپېریال
ساتنې پر مهمو موضوعاتو هر اړخیز بحثونه وشول. ګډونوالو د کثافاتو مدیریت او
دوراني اقتصاد په اړه وویل چې د دقیقو معلوماتو نشتوالی لا هم یوه اساسي ستونزه ده
او ټینګار یې وکړ چې ډیجیټلي حللارې او د مصنوعي ځیرکتیا سیستمونه کولی شي هېوادونه
له ارزونې څخه عملي اقداماتو ته ورسوي.
همداراز د مرکزي اسیا هېوادونو استازو د سرحدونو پورې تړلې
همکارۍ پر پیاوړتیا ټینګار وکړ او څرګنده یې کړه چې د طبیعي مناظرو بیا رغونه او د
اقلیمي بدلون پر وړاندې د مقاومت لوړول د سیمې لپاره حیاتي ارزښت لري.
په دې برخه کې د اقلیمي تمویل د زیاتوالي اړتیا هم مطرح
شوه، څو ګډې پروژې په اغېزمن ډول پلي شي.
په دغو ناستو کې دا هم څرګنده شوه چې مرکزي اسیا د اقلیم
بدلون له امله له تر ټولو زیانمنو سیمو څخه ده او د یخچالونو وېلې کېدل او پر
اوبو د فشار زیاتوالی د اوبو سرچینو، کرنې او اقتصاد لپاره جدي ګواښونه رامنځته کړي
دي.
سربېره پر دې د اقلیم سره د سازګاره ځمکې کارونې طریقو په اړه
ناسته کې د ځمکې د تخریب او دښتې کېدو پر مخنیوي بحث وشو او ګډونوالو دا ستونزه د
خوړو خوندیتوب لپاره جدي ننګونه وبلله.
همدارنګه د سرمشریزې په درېیمه ورځ د چاپېریال سکتور کې د
عصري ډیجیټلي حللارو او مصنوعي ځیرکتیا ټکنالوژیو د کارونې په اړه ځانګړې ناسته
ترسره شوه، چې پکې د نوې ټکنالوژۍ رول د چاپېریالي مدیریت په ښه والي کې مهم وبلل
شو.
په همدې لړ کې “ په مرکزي اسیا کې د وختي خبرداري او د ناورین
د خطر کمولو همکاري” تر عنوان لاندې ناسته ترسره شوه، چې پکې د GLOFCA پروژې عملي پایلې وړاندې شوې.
په دې ناسته کې د یخچالي جهیلونو څارنه، د وختي خبرداري سیستمونو پلي کېدل او د ټولنې
پر بنسټ د خطر کمولو اقدامات مهم وبلل شول.
ورسره هممهاله “له اقلیمي خطرونو تر سوداګریزو فرصتونو” تر
عنوان لاندې ناسته کې ګډونوالو د چاپېریالي ننګونو د پانګونې پر فرصتونو د بدلېدو،
د سوداګرۍ په ستراتیژیو کې د اقلیم موضوع د ادغام او د شنو مالي میکانیزمونو پر
پراختیا خبرې وکړې.
د سرمشریزې د اهمیت له امله د اقلیم، ایکولوژۍ او سیمهییز
اتصال موضوعاتو پراخ نړیوال پام ځانته رااړولی و.
همدارنګه د مرکزي اسیا د چاپېریالي فعالیتونو د ارزونې سیمهییز
بهیر هم په رسمي ډول پیل شو، چې پکې د وزیرانو په کچه ناسته کې د سیمهییزو لومړیتوبونو،
همکارۍ او تمویل میکانیزمونو پر ټاکلو بحث وشو. دا نوښت د اقلیم بدلون، د اوبو کمښت،
د یخچالونو وېلې کېدو او د ځمکې د تخریب په څېر ګډو ننګونو ته د همغږي ځواب د رامنځته
کولو په موخه پیل شوی دی.
بل لور ته د مرکزي اسیا لپاره د هوا د کیفیت پالیسۍ دوهم لوړپوړی
سیمهییز ډایلاګ هم ترسره شو، چې پکې د چاپېریال وزیرانو د هوا د ککړتیا د کمولو
او د صنعت د عصري کېدو پر عملي لارو چارو بحث وکړ. په دې برخه کې د سختو چاپېریالي
مقرراتو پلي کول، د ککړو صنعتونو انتقال، د شنو ترانسپورتي سیستمونو پراختیا او د
عصري ټکنالوژیو کارول د مهمو لومړیتوبونو په توګه یاد شول.
د افغانستان اسلامي امارت پلاوي هم په دې مهمه سرمشریزه کې ګډون
درلود، چې مشري یې د چاپېریال ساتنې ادارې عمومي رئیس الحاج مولوي مطیعالحق خالص
کوله. یاد پلاوي د افغانستان د چاپېریالي وضعیت، اقلیمي ننګونو او د سیمهییزې
همکارۍ پر اهمیت ټینګار وکړ او د ګډو هڅو ملاتړ یې څرګند کړ.
د یادونې وړ ده چې دا سرمشریزه د سیمې هېوادونو ترمنځ د چاپېریالي
همکاریو د پیاوړتیا، د نوې ټکنالوژۍ د کارونې او د اقلیم بدلون پر وړاندې د یو ګډ
او عملي دریځ د رامنځته کولو په برخه کې یو مهم ګام بلل کېږي.